جـمله اى كه در حدیث غدیر مورد استشهاد قرار گرفته و در حقیقت پیام اصلى واقعه غدیر در آن نـهـفـتـه اسـت ایـن اسـت كه حضرت فرمود: من كنت مولاه فعلى مولاه كسانى كه به این حدیث استدلال كرده اندمولى را اولى معنا كرده اند اولى ، یعنى كسى كه به تصرف سزاوارتر است به عبارت سـاده تـر یعنى كسى كه لایق سرپرستى ، رهبرى و اختیاردارى است بدین ترتیب معناى حدیث این است : ((هركس من رهبر وسرپرست اویم ، على (ع ) هم رهبر و سرپرست اوست بنابراین تنها كسانى به رهبرى و سرپرستى پیامبراكرم (ص ) پایبند و ملتزمند كه رهبرى و سرپرستى على (ع ) را بپذیرند.

ایـنـك بـایـد دانـسـت كـه آیـا در لغت عرب ، مولى به این معنا به كار رفته است ؟ یا نه ؟

دیگر آنكه اگـربـپـذیـریـم مـولـى در لغت بدین معنا به كار رفته است ، آیا در این خطبه نیز این معنى اراده شده است ؟ یا خیر؟ .

مـرحـوم عـلامـه امینى 42 نفر از علماى بزرگ تفسیر و لغت را نام مى برد كه بیست و هفت نفر از آنـان گـفته اند: مولى به معناى اولى است پانزده نفر دیگر گفته اند: اولى یكى از معانى مولى است  .

اما درباره اینكه آیا در این حدیث نیز مولى ، چنان معنایى را افاده مى كند، توجه به شرایط و ظروفى كـه این حدیث در آن صادر شده ، و مطالعه خطبه اى كه این حدیث در ضمن آن قرار گرفته است ، هیچ شكى باقى نمى گذارد كه مولى در این حدیث هم به معناى اولى است .

زیـرا شـخـصـیـتـى چـون پیامبر اسلام (ص ) كه عقل كل ، انسان كامل و بزرگترین پیامبر و سفیر آسـمانى است ، در روزى آن چنان گرم كه زمین چون آهن گداخته پاى مسافران را مى گدازد و خـورشـیـد مـغـز انـسان را به جوش مى آورد، در صحرایى سوزان و بدون امكانات  كه اگر گوشت را بر زمین مى افكندى كباب مى شد  ، محلى كه هیچ كاروانى در آن توقف نمى كند، دهـهـا هزار حاجى خسته را نگه مى دارد،رفتگان را باز مى گرداند و منتظر مى ماند تا بازماندگان برسند و در گرمترین ساعات روز سخنرانى مى كندو در ضمن آن چند بار از مردم سؤال مى كند تا مـطـمئن شود صداى او را به خوبى مى شنوند، و در نهایت على (ع ) را به آنان نشان مى دهد، با نام و نسب معرفى مى كند و مى فرماید: ((هركس كه من مولاى او هستم على هم مولاى اوست )) سپس همه حاضران را موظف مى كند این سخن را به غایبان برسانند، و پس ازآن دستور مى دهد همه با او بـیـعـت كـنـنـد، و بـه او تـبـریك و تهنیت گویند، و عمامه خویش را بر سرش مى گذارد و به او مـى فـرماید: ((تاج عرب عمامه است )) و به اصحاب مى فرماید: ((فرشتگانى كه در روز بدربه یاریم آمدند، چنین عمامه هایى بر سر داشتند)).


حـال اگر فرض كنیم این حدیث بدون هر گونه قرینه و تفسیر و توضیحى به دست كسى برسد و بـدون غـرض بـه آن تـوجه كند در مى یابد كه برخلاف گفته بعضى افراد بى اطلاع پیامبر(ص ) در صدد آن نیست كه بفرماید: ((هركس من دوست او هستم على هم دوست اوست ))! یا ((هركس من یـاور او هـسـتـم ، عـلى یاوراوست ))! چرا كه دوستى و یاورى ، بیعت و تبریك نمى خواهد، عمامه و تاج گذارى نمى طلبد و به طوركلى چنان اهمیتى ندارد كه در آن موقعیت خطیر و با آن مقدمات اعلام شود.

 

بـدین دلایل است كه مرحوم سبط بن جوزى از علماى اهل سنت ، پس از بحثى مفصل در این باره ، به این نتیجه مى رسد كه مولى در این حدیث به معناى اولى است .

و ابن طلحه در مطالب السؤول مى نویسد:.

حضرت رسول (ص ) هر معنایى را كه لفظ مولى نسبت به خودش دارد، براى على (ع ) قرار داده است و این مرتبه بلندى است كه پیامبر مخصوصا على (ع ) را در آن قرار داده است .

ایـن نـتـیـجـه همان مفادى است كه خطبه رسول اكرم (ص ) با تمام جملاتش بر آن دلالت دارد و هـمـان چیزى است كه صد و بیست هزار عرب خالص ، بدون هیچ شبهه اى از كلام رسول خدا(ص ) فـهـمـیـده انـدو بـه هـمین جهت بود كه حسان برخاست و در مدح حضرت امیر(ع ) شعر سرود و پیامبراكرم (ص ) نیز اورا تشویق كرد پس از آن نیز هركس كه از این واقعه خبردار شد، چنین فهمید كـه رسول مكرم اسلام (ص )براى خود جانشین تعیین كرده است در طول قرون متمادى همه اهل لغت و علماى اسلام همین رافهمیدند و صدها شاعر عرب و غیر عرب در این زمینه شعر سرودند، و در اشـعار خود تصریح كردند كه پیامبر(ص ) على (ع ) را به جانشینى خود برگزید و به همین جهت روز غدیر را گرامى داشتند.

امـیـرمـؤمـنـان عـلـى (ع ) در دوران خـلافت ظاهرى خود در كوفه ، بارها به این حدیث استدلال كرده اصحاب رسول خدا(ص ) را قسم داد تا به آنچه از این واقعه در خاطر دارند، شهادت دهند و در حالى كه حدود چهل سال از واقعه غدیر گذشته و بسیارى از اصحاب رسول خدا(ص ) از دنیا رفته و بـاقـیـمـانده دراطراف بلاد پراكنده شده بودند و كوفه از مركز اقامت صحابه (مدینه ) دور بود و حـضـرتـش بـدون پیش بینى و تمهید مقدمات از آنها شهادت مى خواست ، شمار قابل توجهى به پا خـاسته به درستى گفتارامیرالمؤمنین شهادت مى دادند تعداد شهودى را كه روایات مختلف ذكر كـرده انـد، مـتـفاوت است طبق بعضى روایات 5 یا 6 نفر ، طبق روایتى دیگر 9 نفر ، و طـبـق روایـتى 12 نفر  ، طبق روایتى 12نفر بدوى  ، طبق روایتى 13 نفر  ، و در روایـتـى 16 نـفـر ، در روایتى 18 نفر ، و در روایتى دیگر 30 نفر، طبق روایتى گروهى از مردم  ، طبق روایتى بیش از ده نفر  ، و طبق روایتى دیگرعده اى  و در روایتى گروه زیادى  ، و طبق روایتى دیگر 17 نفر شهادت دادند كه پیامبر(ص )در روز غدیر فرمود: من كنت مولاه فعلى مولاه .

هـمـچـنـیـن اهـل بـیت (ع ) و دوستان و پیروان ایشان در موارد بسیارى به این حدیث استدلال و احـتـجاج كرده اند مرحوم علامه امینى 22 فقره از این احتجاجات را نقل كرده است ما به ذكر چند مورد بسنده مى كنیم.

برچسب ها :
مفادغدیر ,  م.ف.ا.د ,  غ.د.ی.ر ,  م.ف.ا.د.غ.د.ی.ر ,